تورم و پول ایران

گزارش صندوق بین المللی پول نشان می دهد انقلاب ،جنگ و بحران تراز پرداخت‌ها شوک های بزرگ اقتصادی ایران هستند و نقطه عطفی در بازار پول – تورم محسوب می شوند.
بالا بودن رشد نقدینگی در ایران مانع از کاهش نرخ تورم در ایران می شود و سیاست‌های دیگر اقتصادی تنها می‌تواند اثر موقتی روی تورم داشته باشد.
دوره اثرگذاری بازار پول روی تورم حداقل ۴ دوره سه‌ماهه است ولی تداوم اثر آن طولانی‌مدت است.
در مقابل دیگر فاکتورها دوره اثرگذاری کوتاه‌مدتی دارد و در فاصله کمتر از یک ماه می‌توان اثر آنها را روی بازار پول مشاهده کرد اما تداوم اثر آن بسیار کوتاه‌مدت است تا حدی که می‌توان آن عوامل را بی‌تاثیر شمرد.
صندوق بین‌المللی پول در گزارشی با عنوان «پول و تورم در جمهوری اسلامی ایران» به بررسی ضرایب تورم و رابطه بین متغیرهای اسمی و تورم در اقتصاد ایران پرداخته است. مدل‌های مورد استفاده در این گزارش پژوهشی به منظور پاسخگویی به سوالاتی است كه درپی كاهش نرخ تورم ایران در نیمه اول سال ۲۰۰۶ میلادی ایجاد شده بود.
در بخش‌های پایانی این گزارش، پیش‌بینی‌هایی در مورد نرخ تورم ایران در سال‌های آتی صورت گرفت كه برای دست‌اندركاران امور اقتصادی و بازرگانی بسیار سودمند خواهد بود. در زیر خلاصه‌ای از این گزارش را می‌خوانید.
● معرفی گزارش:
تاریخ ایران نمایانگر سال‌هایی است كه مردم با نرخ تورم بالا دست و پنجه نرم می‌كرده‌اند. از سال ۱۹۷۹ میلادی تاكنون متوسط نرخ تورم شاخص قیمت‌های مصرفی(CPI) بیش از ۱۷ درصد بود. در این سال‌ها سیاست‌های كنترل قیمتی و پرداخت یارانه‌های مستقیم و غیرمستقیمی كه توسط دولت اجرا می‌شد موجب پایین نگهداشتن نرخ تورم اسمی از میزان واقعی آن شد.
درآمد كلان دولت در این سال‌ها به خصوص چندین سال گذشته كه به واسطه رشد قیمت نفت ایجاد شده بود بزرگترین كمك به اقتصاد ایران بود. كه به دولت امكان می‌داد با اعطای یارانه‌های كلان مانع از افزایش فشار تورم یا به عبارت بهتر عیان‌تر شدن این فشار شود. از نیمه دوم سال مالی ۲۰۰۳-۲۰۰۲ میلادی تا سه ماه اول سال ۲۰۰۷-۲۰۰۶ اقتصاد ایران شاهد كاهش نسبی نرخ تورم بود.
این كاهش تورم در شرایطی كه حجم پول با سرعت بالایی رشد كرد پرسش‌های زیادی را در اذهان اقتصاددانان ایجاد كرد. در این سال‌ها شمار زیادی از اقتصاددانان در پی یافتن پاسخ این پرسش بودند: آیا رابطه بین پول و تورم در اقتصاد ایران رابطه باثباتی است؟
● حقایق
طی ۵۰ سال گذشته اقتصاد ایران شاهد حوادث مختلفی بود كه هر یك اثری موقتی در سیر رشد اقتصاد داشت. از جمله این حوادث می‌توان انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ میلادی، جنگ ایران و عراق در سال‌های ۱۹۸۸-۱۹۸۰ میلادی و بحران تراز پرداخت‌ها در سال ۱۹۹۳ میلادی را نام برد.
این حوادث، شوك‌های بزرگی به اقتصاد وارد كرد و روی متغیرهای اصلی اقتصاد تاثیر چشمگیری به جا گذارد. این شوك‌ها موجب شد تا متوسط نرخ تورم از سال ۱۹۵۸ میلادی تا سال ۱۹۹۳ میلادی به ۶/۱۲ درصد برسد و نرخ رشد نقدینگی یا (M۲) در این فاصله زمانی به بیشستر از ۲/۴۲ درصد ارتقا یابد.
پژوهش‌های انجام شده توسط این مركز بین‌المللی نشان داد در سال ۱۹۶۴ میلادی نرخ تورم در ایران نزدیك به یك درصد و در سال ۱۹۶۷ میلادی صفر درصد بود. اما از این سال سیر رشد نرخ تورم آغاز شد و در سال‌های انقلاب به نزدیك ۲۰ درصد رسید.
پس از آن نرخ تورم در ایران نوسانی كاهشی را تجربه كرد تا اینكه اختلالات عظیم بازارهای پولی ایران زمینه‌ را برای صعود ناگهانی نرخ تورم آماده كرد. سال‌های ۱۹۹۶ و ۱۹۹۷ میلادی نرخ تورم در ایران حدود ۵۰ درصد بود كه رقمی بی‌سابقه در تاریخ تحولات تورمی پول ایران محسوب می‌شود.
در همین دوره زمانی، بازار پول نیز نوسانات زیادی داشت كه بررسی آن دلیل تغییرات نرخ تورم را روشن‌تر می‌كند. انقلاب سال ۱۹۷۹ میلادی نقطه عطفی در رابطه پول- تورم محسوب می‌شود. پس از انقلاب نرخ تورم افزایش چشمگیری پیدا كرد كه اصلی‌ترین دلیل آن تغییر تعاملات اقتصادی و تجاری ایران با دیگر كشورهای جهان بود.
در جریان انقلاب متوسط نرخ تورم از ۶/۶ درصد به ۴/۱۷ درصد و شتاب رشد حجم پول از ۸/۲۳ درصد به ۶/۲۴ درصد رسید. مسیر رشد نرخ تورم از سال ۱۹۷۹ میلادی ادامه پیدا كرد تا اینكه در اواسط دهه ۱۹۹۰ میلادی نرخ تورم به بالاترین سطح خود رسید. در این سال نرخ تورم در ایران ۵۰ درصد بود اما پس از آن روند كاهشی تورم در اقتصاد ایران آغاز شد و تا سه ماهه اول سال مالی ۲۰۰۷-۲۰۰۶ میلادی ادامه یافت.
البته در تمامی این سال‌ها نرخ تورم در ایران دو رقمی بوده است و تاریخ معاصر كشور ایران هیچ‌گاه تورم یك رقمی را تجربه نكرد. البته این كاهش نرخ تورم بازتابی از پیشرفت در نظام كنترل پولی كشور نبود زیرا در همین دوران ما شاهد رشد حجم پول M۱ و رشد حجم نقدینگی M۲ بودیم.همگرایی رفتار تورمی و رشد پولی ایران در سال‌های اخیر با اهداف وضع شده در برنامه‌های مختلف پنج ساله توسعه برای بسیاری از دست‌اندركاران امور اقتصادی ایران موفقیت چشمگیری به حساب آمد.
اما دلیل اصلی این همگرایی چه بود؟ اصلاحات تجاری ایران در اوایل سال ۲۰۰۰ میلادی سبب شد تا درهای اقتصاد كشور به تدریج به روی اقتصاد دیگر كشورهای جهان گشوده شود. البته این مساله ایران را در معرض اثرات رقابت‌ بین‌المللی در بخش بازرگانی قرار داد. یكی دیگر از عوامل كنترل كننده تورم، اثر مناسب بودن شرایط جوی برای تولید محصولات كشاورزی و سیاست‌های دولت برای ممانعت از رشد قیمت آن دست از مواد بود.
پژوهش‌ها نشان می‌دهد تمامی این عوامل اثری موقتی دارند و به علت رشد عملكرد اقتصاد در سطح كلان و ثبات نسبی نرخ تبدیل پول ایران در برابر دیگر واحدهای پول تشدید شد. در فاصله سال‌های ۲۰۰۲ تا سه ماهه اول سال مالی ۲۰۰۷-۲۰۰۶ میلادی كه ایران همچون سال‌های اولیه دهه ۱۹۷۰ شاهد كاهش نرخ تورم بود افزایش طرح اطمینان مردم به پول رایج ایران و به دنبال آن افزایش سطح تقاضای پول داخلی، عامل اساسی كاهش نرخ تورم یا به عبارت بهتر كنترل نسبی تورم بود.
● مدل‌های تورمی در ایران
ایران طی دوران طولانی با تورم مواجه بوده است. البته در بخش‌هایی از این تاریخ طولانی، تورم روی توابع تقاضای پول قراردادی متمركز بود. بررسی معادلات تقاضا برای ترازهای پول حقیقی در سال‌های قبل و بعد از انقلاب اسلامی نشان داد اقتصاد ایران همواره تغییراتی در زیرساخت‌های خود داشته است كه این تغییرات روبه‌ سوی اصلاح داشت.
البته به دلیل معضلات اقتصادی ایران در سال‌های پس از انقلاب اسلامی نرخ اصلاحات اقتصادی در كشور ایران كمتر از قبل بود. به علاوه گسترش اعتبارات در بخش‌های دولتی و خصوصی نیز عاملی برای رشد حجم نقدینگی M۲ در كشور بود كه به دلیل ارتباط با تورم زمینه را برای ارتقای نرخ رشد تورم فراهم كرد.
«سلاسون» و «گوسمانی» دو تن از اقتصاددانان صندوق‌ بین‌المللی در گزارش خود كه در سال ۲۰۰۲ میلادی در مورد نرخ تورم در ایران ارائه داده بودند نیز عملكرد بازار پول ایران طی سه ماهه دوم سال ۱۹۹۰ میلادی تا سه ماهه اول سال ۲۰۰۲ میلادی را مشابه سال‌های ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ میلادی ذكر كردند.
در این سال‌ها تورم و ركود در بازار نرخ تبادل ارز موجب افزایش هزینه فرصت نگهداری پول شده بود. این پژوهشگران با پی بردن به شرایط معادله بلندمدت بازار پول، دریافتند بازار پول و بازار نرخ تبادل ارز تاثیر بسیار زیادی روی معادلات تورمی حداقل در كوتاه‌مدت دارد. البته برخی دیگر از اقتصاددانان و پژوهشگران بازار نیز به نتایج متفاوتی دست یافتند.
«بكر» در سال ۱۹۹۹ میلادی از مدل‌های رایج برای مطالعه رفتار قیمت‌ها، نرخ تبادل ارز و تولید حقیقی در فاصله سال‌های ۱۹۵۰ میلادی تا ۱۹۹۹ میلادی استفاده كرد و به این نتیجه رسید كه شوك‌های پولی تاثیر كوتاه مدتی روی سطح تولید به جای می‌گذارند اما تاثیر آنها روی سطح قیمت و نرخ تبادل ارز دائمی و پایدار است.
«لیو» و «آددجی» دو تن دیگر از پژوهشگران صندوق بین‌المللی پول به جمع‌آوری آمارها در دوره‌های سه ماهه از سال ۱۹۸۹ میلادی تا سه ماهه چهارم سال ۱۹۹۹ میلادی پرداختند و معادلات بلندمدت بازار پول، تراز پرداخت‌ها و بازار كالا را تخمین زدند.
این دو اقتصاددان اعلام كردند فاكتورهای پولی روی نرخ تورم تاثیر بسزایی دارد در حالی كه تاثیر نرخ تبادل ارز روی تورم ضعیف و گذراست. «آلاویراد» و «آتاویل» نیز در سال ۲۰۰۵ میلادی به رابطه بلندمدت بین سطح قیمت‌ها و كسری بودجه پی‌بردند.
آنها برآورد كردند در كوتاه‌مدت پول و كسری بودجه روی تورم تاثیرگذار است و موجب كاهش سرعت تعدیل‌ معادلات تورمی و بازار پول خواهد شد. در گزارش اخیر صندوق بین‌المللی پول از معادله پیشنهادی توسط كرامارنكو در سال ۲۰۰۴ میلادی استفاده شد.
در این معادله، تابع تقاضای پول به منظور به دست آوردن سطح قیمت‌ها به عنوان تابعی از عرضه اسمی پول مورد استفاده قرار گرفت. چارچوب اصلی آن برای یك اقتصاد باز كوچك یك مدل ساده IS-LM است كه اجزایی از قبیل قدرت خرید سرانه را در خود جای داده است. علاوه بر آن فاكتور تعرفه‌های بالا و یارانه‌ها برای كالاهای قابل مبادله در جهان نیز به معادله اضافه شد.
به طور كلی مدل‌های مورد استفاده در این پژوهش توصیف قابل قبولی از نوسانات تورم در كوتاه‌مدت ارائه می‌دهند. طبق یافته‌های این پژوهش تورم در ایران تاثیر زیادی از تحولات بازار پولی می‌پذیرد اگرچه مدت زمانی كه برای نمایان شدن این تاثیر لازم است تقریبا طولانی است. پژوهشگران دوره اثرگذاری بازارپول روی تورم را حداقل چهار دوره سه ماهه یا یك سال اعلام كرده‌اند.
در مقابل تاثیر نرخ تبادل ارز روی تورم اندك است اما دوره اثرگذاری همین تاثیر اندك بسیار كوتاه است. به عبارت دقیق‌تر از زمانی كه نرخ تبادل ارز تغییر می‌كند تا هنگام مشاهده اثر آن روی تورم، كمتر از یك ماه طول می‌كشد. یافته‌ها نشان داد متوسط مدت زمانی كه برای تعدیل تورم ناشی از شوك‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی لازم است چهار دوره سه ماهه است.
این دوره نسبتا طولانی می‌تواند اثرات مخربی را روی اقتصاد خانوارها و جامعه به وجود آورد. اما همان طور كه پیش از این گفته شد ما در یك فاصله پنج ساله شاهد كاهش نرخ تورم در ایران بودیم كه بسیاری از پژوهشگران در مورد دلیل این مساله سرگردان بودند. مدل‌های مورد استفاده در پژوهش‌ اخیر صندوق بین‌المللی پول توانست تا حد زیادی این موضوع را توضیح دهد.
مقایسه آمارهای واقعی تورم و ارزیابی‌های انجام شده توسط مدل‌ها نشان داد كه مدل‌ها تورم را كمتر از حد واقعی آن نشان می‌دهند. كاهش نرخ تورم در فاصله سال‌های ذكر شده عمدتا در اثر كاهش نرخ رشد حجم پول (M۱) بود. تاثیر دیگر فاكتورها از قبیل نرخ بالای رشد تولید ناخالص‌ داخلی و كاهش نرخ تبادل ارز در كاهش نرخ تورم به اندازه‌ای كم بود كه می‌توان به راحتی آن را نادیده گرفت.
● نتیجه‌گیری
سیاست پولی ایران در تحقق اهداف تورمی و پولی برنامه‌های توسعه پنج ساله موفقیت چندانی نداشت. اگرچه در سال‌های اخیر افزایش درآمد نفتی توانست تا حد زیادی باعث كنترل رشد تورم در اقتصاد شود اما بازهم هزینه‌های كلان دولت توان تنزل نرخ تورم به نرخ یك رقمی را نداشت.
پژوهشگران صندوق بین‌المللی پول دریافتند ضعف بازار پولی و مشكلات موجود در عرصه پولی ایران، اصلی‌ترین عامل تداوم نرخ تورم دورقمی در كشور است. این نتیجه به وسیله مدل‌هایی كه رابطه بلندمدت بین سطح قیمت، پول، تولید، نرخ بازگشت پول و نرخ تبادل ارز را نشان می‌داد نیز تایید شد.
نقش بازار پول در نرخ تورم نقشی غیرقابل انكار است، پس كلید موفقیت در كاهش نرخ تورم، كنترل نرخ رشد حجم پول در اقتصاد كشور ایران است. ثبات رابطه بین پول و تورم نمایانگر این مساله است كه كنترل رشد پول یك هدف میانی بسیار سودمند در تعدیل نرخ تورم است.
اصل ی‌ترین نتایج این پژوهش را می‌توان به قرار زیر خلاصه كرد: -یك رابطه بلندمدت بین سطح قیمت و پول وجود دارد. علاوه بر آن نرخ بازگشت پول، تولید واقعی و نرخ برابری واحد پول كشور در برابر دلار به تقویت این رابطه می‌پردازند. پول نقشی با اهمیت در تعیین معادله سطح قیمت دارد.
▪ رشد حجم پول حتی در كوتاه مدت هم باعث افزایش تورم می‌شود. حداقل زمانی كه برای مشاهده این تاثیر لازم است چهار دوره سه ماهه متوالی اعلام شده است. به علاوه اجرای سیاست‌های كنترل‌كننده تورم و تعدیل معادله بازار پولی نیز امری زمان بر است، پس نمی‌توان از وقوع تورم در شرایط بحران پولی حداقل در كوتاه‌مدت اجتناب كرد.
▪ طبق این پژوهش‌ها هیچ مدركی در مورد تغییرات ساختاری در رابطه بین پول و تورم وجود ندارد. كاهش نرخ تورم كه در سال‌های اخیر با آن روبه‌رو بودیم با كمك مدل‌های استفاده شده در این فعالیت‌ پژوهشی كاملا قابل‌پیش‌بینی بود.
علاوه بر آن وضعیت ذكر شده می‌تواند به وسیله تاثیر كاهش نرخ رشد حجم پول یا (M۱) توضیح داده شود.-مهمترین نتیجه پژوهش این است كه ادامه روند كاهش نرخ تورم امری غیرمحتمل است. این مدل پیش‌بینی می‌كند بازتاب شتاب گرفتن رشد حجم پول تا چندین ماه آینده در نرخ بالاتر تورم نمایانگر خواهد شد

آفتاب: «احمد میدری» استاد دانشگاه علامه طباطبایی معتقد است حذف سه صفر از پول ملی تاثیر واقعی در اقتصاد ندارد و نمی‌تو‌اند رابطه ریال با دیگر پول‌ها را تغییر دهد.

                        آفتاب: رئیس شورای هماهنگی مدیران عامل بانک‌ها درباره موضوع کاهش سه صفر از پول ملی گفت: این مسأله بستگی به کار کارشناسانه دارد به طوری که اگر این اقدام پس از کارشناسی لازم صورت گیرد می‌تواند اثر مثبتی بر نرخ تورم داشته شود. 
          
به گزارش خبرنگار اقتصادی آفتاب، رضا راعی در حاشیه مراسم افتتاح مرکز جامعه اطلاع‌رسانی بانک تجارت در جمع خبرنگاران در عین حال افزود: اگر حذف سه صفر بدون کار کارشناسی انجام شود نرخ تورم افزایش خواهد یافت؛ در واقع این اقدام به نوعی شمشیر دو لبه شباهت دارد. خبرنگاری از راعی پرسید، آیا بعد از 14 سال از زمان اولین بحث تغییر واحد پولی کشور تا کنون کار کارشناسی برای این اقدام صورت گرفته است؟ او پاسخ داد: هنوز دیر نشده است کار کارشناسی لازم قرار است صورت گیرد. 

مدیرعامل بانک تجارت با مثبت خواندن حذف سه صفر از واحد پولی کشور این مسأله را بی‌ارتباط با قوانین بانکداری اسلامی دانست و تصریح کرد: قانون بانکداری اسلامی هیچ ارتباطی با حذف سه صفر از پول ندارد. این اقدام هم در بانکداری اسلامی و هم در بانکداری غیراسلامی قابل انجام است به طوری هم ترکیه با حذف 6 صفر و هم فرانسه با حذف 2 صفر این کار را پیش از ما انجام دادند                                                        آفتاب: «احمد میدری» استاد دانشگاه علامه طباطبایی معتقد است حذف سه صفر از پول ملی تاثیر واقعی در اقتصاد ندارد و نمی‌تو‌اند رابطه ریال با دیگر پول‌ها را تغییر دهد.
این استاد دانشگاه در گفت‌وگو با خبرنگار سیاسی آفتاب گفت: ارزش پول ملی به قدرت اقتصادی کشور بستگی دارد و اگر دولت سیاست‌های پولی و مالی انبساطی اتخاذ کند، کاهش ارزش پول ملی را به دنبال دارد.وی افزود: باید به دنبال کارت پول الکترونیکی بود و شیوه نقش پول را در مبادلات تغییر داد.
میدری تاکید کرد: این سیاست هیچ تاثیری بر ارزش پول ملی ندارد و تنها یک تغییر بسیار روبنایی و ظاهری است.
میدری تصریح کرد: همچنین این سیاست هیچ تاثیری روی تورم ندارد و به کنترل تورم منجر نخواهد شد و تنها بی‌ثباتی در اقتصاد به وجود می‌آورد.

به گفته وی، این که سه صفر از پول ملی حذف شود شاید از نظر هزینه چاپ اسکناس تفاوت داشته باشد یعنی فقط هزینه چاپ اسکناس را کاهش دهد و نمی‌تواند رابطه ریال با دیگر پول‌ها را تغییر دهد.

میدری در پایان خاطرنشان کرد: برای افزایش ارزش پول ملی باید قدرت اقتصادی افزایش یابد و تنها یک اقتصاد قدرتمند می‌تواند ارزش پول ملی را افزایش دهد.

تا به حال فکر کردید ارزش واحد پول ایران، یعنی یک ریال معادل چه مقدار از چه کالایی است!؟

شاید اون قدیم ندیما راحت می شده به این سوال جواب داد ولی الان…..

  ببینم چه  کسی می تونه به این سوال جواب بده! 

                 

          

وزیر امور اقتصادی و دارایی در خصوص حذف سه صفر از پول ملی گفت:این تنهایك پیشنهاد از طرف یكی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی بوده و هنوز نیز در حد پیشنهاد است.

وزیر امور اقتصادی و دارایی در خصوص حذف سه صفر از پول ملی گفت:این تنهایك پیشنهاد از طرف یكی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی بوده و هنوز نیز در حد پیشنهاد است. وی ادامه داد: اجرای چنین اقدامی در كشوری مانند تركیه كه سال های سال دارای تورمی بیش از ۱۰۰درصد بود و ارزش پول ملی آن بیش از پیش تضعیف شده بود، عملی شد. اما پشتوانه ارزی كشور ما خوب است و پول ملی ما هنوز از قدرت كافی برخوردار است و نیاز به این امر نیست. دانش جعفری افزود: با وجود پرقدرت بودن ین ژاپن و اقتصاد قوی این كشور، اما گردش ین در مبادلات جهانی بسیار كم است و این به آن معنا نیست كه اقتصاد آن كشور ضعیف است، این در حالی است كه ارزش پول ملی كویت بالا است و نمی توان مدعی شد اقتصاد آن كشور پرقدرت است، بلكه برای داشتن اقتصاد قوی به نیروی انسانی با كیفیت نیاز است و ما نیز باید به آن توجه كنیم. همچنین وزیر امور اقتصادی و دارایی از توجه ویژه دولت برای كنترل نرخ تورم در كشور در سال جاری ، خبر داد. دانش جعفری افزود: توجه به ریشه های تورم در سال های گذشته نشان می دهد كه عوامل مؤثری از جمله رشد نقدینگی در جامعه در شكل گیری آن مؤثر بوده است. وی با بیان آن كه هرقدر نقدینگی در جامعه بیشتر شود، میزان تورم نیز همگام با آن افزایش می یابد، تصریح كرد، دولت امسال برای كاهش رشد نقدینگی و در واقع مهار تورم برنامه های مناسبی را در نظر گرفته كه كنترل عوامل منجر به رشد نقدینگی از آن جمله است. دانش جعفری روند رو به افزایش استفاده از ارز در نظام مالی كشور را از دیگر عوامل مؤثر در بالا بودن نرخ تورم دانست و افزود : چون برای مصرف ارز باید معادل آن ریال تأمین شود و به عبارتی اگر این ریال از داخل جامعه تأمین نشود، طبیعتاً بانك مركزی باید اسكناس جدید چاپ كند كه این اقدام نیز خود منجر به افزایش نقدینگی، خواهد شد. به گفته وی، چاپ اسكناس جدید و عدم تأمین منابع مالی توسط مردم سبب تبدیل دارایی های بانك مركزی به دارایی های ارزی خواهد شد كه این نیز خود از عوامل افزایش نرخ تورم در سال های گذشته بوده است. وزیر دارایی، یادآور شد: سال گذشته نزدیك به ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار از نیازهای كشور با ارز تأمین شد و این امر سبب شد ارز ها به عنوان نقدینگی در بانك مركزی رسوب كند، لذا اگر بتوانیم نیازهای ارزی كشور را كنترل كنیم شاید بتوانیم نقدینگی را هم كنترل كرده و تورم را كاهش دهیم. دانش جعفری، فعال شدن بازار سرمایه را در كنترل نرخ تورم مؤثر دانست و گفت: بسیاری از كشورهای در حال توسعه از جمله مالزی بیش از تولید ناخالص داخلی خود یا معادل نیاز مالی خود را از بازار سرمایه تأمین می كنند، در حالی كه این سهم اكنون در ایران فقط حدود ۱۷تا ۱۸درصد است. وی تأكید كرد: جا دارد كه با فعال كردن بازار سرمایه بخشی از امكانات مالی در اختیار مردم كه تجهیز نمی شود از این طریق تجهیز شود، كه اگر این بازار فعال شود، مراجعه به بانك ها برای تأمین سرمایه به حداقل خواهد رسید و در نتیجه تورم كاهش خواهد یافت. دانش جعفری با بیان این كه كشور ها برای تأمین سرمایه راه های مختلفی پیش رو دارند، گفت: یك سیستم مبتنی بر بانك است. یعنی تأمین مالی از طریق نظام بانكی صورت می گیرد و روش دیگر تأمین سرمایه از طریق بازار سرمایه است كه برای استفاده بیشتر از ظرفیت های بازار سرمایه باید تلاش شود كه در آن صورت است كه استفاده بیشتر از این بازار سبب پائین آمدن نرخ تورم در كشور خواهد شد. وزیر امور اقتصادی و دارایی در ادامه نرخ تورم در كشور را در ۱۲ماهه منتهی به شهریور ماه سال جاری ۱۴درصد ذكر كرد. وی با اشاره به آغاز بررسی لایحه یك فوریتی اجرای سیاست های كلی اصل ۴۴ قانون اساسی در خصوص واگذاری فعالیت های بنگاه های دولتی به بخش غیردولتی، افزود: پس از اتمام این بررسی، لایحه یادشده باید برای تأیید نهایی در اختیار شورای نگهبان قرار گیر د رضا راعی، مدیرعامل بانک تجارت و رئیس شورای هماهنگی مدیران عامل بانك‌ها،‌ طرح حذف ۳ صفر از واحد پول ملی را در صورت اجرای صحیح و با مطالعه دقیق، دارای اثر کاهنده بر نرخ تورم اعلام کرد. راعی که در حاشیه مراسم افتتاح مركز جامع اطلاع‌رسانی بانك تجارت در جمع خبرنگاران سخن می‌گفت، افزود: طرح حذف ۳ صفر از واحد پول ملی، با كار كارشناسی اثر مثبتی بر نرخ تورم خواهد داشت و در عین حال آن را كاهش می‌دهد اما اگر بدون كار كارشناسی انجام شود، موجب افزایش نرخ تورم خواهد شد. وی با بیان اینکه حذف ۳ صفر از پول ملی کشور نوعی شمشیر ۲ لبه است، تصریح كرد: در سطح بین‌المللی افزایش ارزش اسمی‌اسكناس یعنی حذف ۳ صفر بهتر از آن است كه اسكناس درشت‌تر چاپ شود. وی افزود: قانون بانكداری اسلامی‌هیچ ارتباطی با حذف ۳ صفر ندارد. این اقدام هم در بانكداری اسلامی‌و هم در بانكداری غیراسلامی‌قابل انجام است. در عین حال در تركیه ۶ صفر از واحد پولی حذف شده است که اثر مثبتی بر اقتصاد این کشور داشته است.

هاشم باروتى

هاشم باروتى – افزايش حجم نقدينگى به واسطه سياست‌هاى انبساطى دولت در امور اقتصادي، مديران اقتصادى کشور را بر آن داشت تا براى حفظ ارزش پول رايج اقدام به حذف سه صفر از آن کنند. اين اقدام که به دستور رئيس جمهورى در حال بررسى است نکاتى را به ذهن متبادر مى‌سازد که پرداختن به آن خالى از لطف نيست.‌ اولين مساله‌اى که ذهن هر اقتصاددانى را در ايران قلقلک مى‌دهد، موضوع تورم و تاثير حذف سه صفر از واحد پول رايج کشور بر آن است. حرکت نقدينگى به سمت پروژه عمرانى طى دو سالى که از عمر دولت نهم مى‌گذرد بسيارى از کارشناسان را به اين باور رسانيد که رشد تقاضا در سطح مصرف مواد اوليه و کمبود منابع داخلي، نهايتا افزايش سطح قيمت‌ها را سبب مى‌شود. دراين ميان حذف سه صفر از واحد پول چه تاثيرى مى‌تواند در کاهش تورم حاصل از افزايش نقدينگى داشته باشد؟ جواب به اين سوال بسيار ساده است. حذف سه صفر از پول کشور بجز ايجاد يک جو روانى کاذب و زودگذر هيچ تاثيرى بر تورم نخواهد داشت. الگوبردارى از مدل ترکيه براى حذف صفر در شرايطى که عادات مبادله‌اى به وضعيت موجود شکل گرفته است، هزينه بر است و نمى‌تواند مدلى کارآمد براى کشور ما باشد. هنوز در ترکيه واحد ميليون لير در مبادلات روزانه کاربرد دارد و اگر براى خريد چيزى اقدام کنيد در 70 درصد موارد از پسوند ميليون در ادامه مبلغ استفاده مى‌شود. گرچه رشد تورم طى ساليان اخير به شدت از ارزش‌ واحد پولى کاسته است اما استفاده از روش حذف سه صفر از جلوى واحد پولى نمى‌تواند به تنهايى در کاهش تورم نقش داشته باشد. پيشنهاد مى‌شود دولت به جاى اين نوع سياست‌هاى سرگردان به فکر فرمولى براى کاهش تورم باشد. سياست‌هايى که اين روزها با دست بردن در تعيين نرخ تورم به شکل طنزى تلخ درآمده است.‌ ارزش ذاتى پول هر کشورى زمانى معلوم مى‌شود که در مقابل ديگر پول‌هاى دنيا (بازار ارز) از توان قابل توجهى در مبادلات برخوردار باشد و اين موضوع عملا خود را در سطح مبادلات جهانى (بين‌المللي) و داخلى مشخص مى‌کند. درست در شرايطى که توان اقتصادى کشور وابسته به منابع زيرزمينى چون نفت است و عملا توليد درعرصه اقتصادى کشور حرفى براى گفتن ندارد، افزايش حجم نقدينگى تنها به کار تورم و فاصله طبقاتى مى‌آيد و نه هيچ کار ديگري. حال چگونه ممکن است که حذف چند صفر از پول رايج کشور که جايگزينى آن هزينه کمرشکنى را به دولت و ملت تحميل مى‌کند معجزه‌اى را رقم بزند.‌ برخى از کارشناسان حذف صفر از پول رايج کشور را در شرايطى که تورم رو به فزونى دارد اقدمى شتاب زده مى‌دانند و معتقدند که به دليل گردش مالى زيادى که ايجاد مى‌شود تورم با شتاب بيشترى افزايش مى‌يابد و معتقدند که اين کار درشرايطى بايد صورت پذيرد که تورم قابل کنترل باشد و اين کار باعث مى‌شود که ريال دوباره در مبادلات پولى کشور به جريان بيافتد.‌ اين پيشنهاد که به قول رئيس هيات نظارت بانک مرکزى يک اقدام سياسى است نمى‌تواند به افزايش ارزش پول رايج کشور کمکى کند.‌ وى با اشاره به رشد حجم بالاى اسکناس و تورم انتشار اسکناس 100 هزار تومانى را کاملا منطقى دانسته است! ميزان تورم در کشور به حدى رسيده است که قدرت خريد يک اسکناس هزار تومانى سال 51 برابر با 128 هزار تومان فعلى است و اين مساله در نهايت مى‌تواند به کاهش حجم پول در دسترس مردم منجر شود اين موضوع باعث مى‌شود که حجم گردش پول در دست مردم به مراتب بيشتر شود که اين خود عاملى است در جهت بيشتر فرسوده شدن اسکناس‌ها و از رده خارج شدن آنها.‌ عده‌اى نيز مزايايى را براى آن برشمرده اند که مى‌توان به کاهش حجم اسکناس، سادگى در مبادلات، نگهدارى ساده‌تر حساب‌ها، ارقام و ترازنامه‌ها، اشغال فضاى کمتر آمار و اطلاعات مالى در حافظه و هارد رايانه‌ها،‌ نقل و انتقل سهل‌تر پول، کاهش آثار روانى تورم و نيز صرفه‌جويى در وقت براى شمارش حجم زياد اسکناس‌ها اشاره کرد.‌ در هر صورت به نظر مى‌رسد اين اقدام دولت که از مدت‌ها پيش زمزمه آن مى‌شد تاثير چندانى در وضعيت معيشت مردم ندارد و نهايتا نتواند تورم را به نفع سطوح کم درآمد تقليل دهد.‌

اخبار

عضو ناظر شوراي سابق پول و اعتبار گفت: رئيس جمهوري دستور بررسي حذف 3 صفر از پول ملي را در بخشهاي تخصصي بانك مركزي صادر كرد

به گزارش «خدمت»؛ غلامرضا مصباحي مقدم اظهار داشت: هم‌اكنون درشت ترين اسكناس در كشور 5 هزار توماني است و تا چندي قبل درشت‌ترين پول 2هزار توماني بود.

*قدرت خريد اولين هزار توماني معادل 128 هزار تومان فعلي است

وي گفت: اسكناس هزار توماني سال 1351 منتشر شده است و قدرت خريد اين پول معادل 128 هزار تومان امروز است.
يعني آن زمان هزار توان واقعا پول درشت تلقي مي‌شد و اگر كسي حقوق خود را به مبلغ هزار يا 2 هزار تومان مي‌گرفت، پرداخت تنها 2 برگ اسكناس براي دادن حقوق او كافي بود.
مصباحي افزود: اما امروز پولهاي درشت تا معادل پول خرد بسياري از كشورهاي جهان است تا يك پوند انگليس حدود 2 هزار تومان ايران و يك دلار آمريكا معادل هزار تومان ما است.
نماينده تهران يادآور شد: هزار تومان ما معادل 4 ريال عربستان سعودي است كه تقريبا پول خرد تلقي مي‌شود.
مصباحي اين وضعيت را ناشي از كاهش ارزش پول طي دهه‌هاي اخير ذكر كرد و توضيح داد: اين افت مشكلاتي را به لحاظ عيني وذهني پديد آورده است.

*هزينه چاپ اسكناس در كشور 60ميليارد تومان است

هزينه چاپ اسكناس در كشور الان به 60 ميليارد تومان رسيده است و سرانه اسكناس در كشور 110 برگ است. حال آنكه اين سرانه در اروپا 10 تا 12 برگ است.
وي گفت: اين حجم عظيم اسكناس به زودي فرسوده مي‌شود و علاوه بر اين وقت مردم را در معاملات مي گيرد و در بانكها باعث ايجاد صف شده است.
وي گفت: اين روند سبب شده است براي شمارش پول در بانكها اسكناس شمار به كار گرفته شود و هزينه‌ پول‌شمار بر دوش بانكها افزوده شده است.
مصباحي تأكيد كرد: صف، هزينه‌ و معطلي مشكلات عيني و ذهني را پديد آورده و درشت ترين اسكناس كشورها، در مقابل واحد پول ديگر كشورها بسيار كم ارزش شده است.
وي ادامه داد: اين وضعيت به لحاظ رواني براي مردم ما احساس بدي بوجود آورده است يعني وقتي مردم صد هزار تومان مي‌دهند و يك اسكناس صددلاري مي‌گيرند، برايشان مطلوب نيست و يا حجاجي كه به مكه مشرف مي‌شدند و زمان در برابر 1000 تومان 500 ريال عربستان مي‌گرفتند و الان 4 ريال عربستان را دريافت مي‌كنند.
نماينده تهران تصريح كرد: معتقدم لازم است يك اصلاح پولي صورت پذيرد.
نماينده تهران تصريح كرد: نكته ديگر انتشار چك پولها است. چك پولهاي 50 تا 500 هزار توماني دست به دست در جامعه مي‌گردد و وجود اين چك پولها نياز به پول درشت را نشان مي‌دهد در حالي كه اعتبار پول را ندارد.
وي گفت:‌دست به دست گشتن چك‌پولها نقدينگي جامعه را افزايش داده است و آثار تورمي دارد.

*چك پولها تورم زا است

وي تصريح كرد: معتقدم اگر چك‌پولها را جمع كنيم درصدي از نرخ تورم ما را كاهش خواهد داد.
مصباحي گفت: مجموعه اين مسائل سبب شد پيشنهاد طرح اصلاح پولي را در جمع عمومي بانك مركزي مطرح كنم بدين معنا كه نوع پول يا عدد پول كشور تغيير كند.
وي اضافه كرد: اگر بنابه تغيير عدد باشد پيشنهادم اين است كه اسكناس صدهزار توماني منتشر كنيم كه نياز آن نيز وجود دارد.
نماينده تهران يادآور شد: ممكن است افرادي بحث توسعه و رواج كارتهاي اعتباري را مطرح كنند و بگويند نيازي به اسكناس نيست در حالي كه در كشورهاي صنعتي جهان هم كه كارت اعتباري بيشترين كاربرد را دارد و باز هم اسكناس در دست مردم وجود دارد منتها تعدادش نسبت به وضعيت ما كمتر است.
نماينده تهران گفت: بنابراني اگر اسكناس صد هزار توماني منتشر كنيم بخشي از نياز مردم به پول درشت را تامين كرديم و حمل پول براي مسافرتها راحت‌تر انجام خواهد گرفت.
وي گفت: اگر بخواهم به لحاظ ذهني نيز اثر مثبتي داشته باشد، پيشنهاد حذف 3 صفر را از پول ملي را داريم به طوري كه هزار تومان فعلي ما به لحاظ عدد معادل 10ريال تلقي شود.
مصباحي افزود: اگر چنين كاري انجام شود اسكناس در ديدگاه مردم اعتبار بيشتري پيدا خواهد كرد، ارزش قائل نبودن براي اسكناس در حال حاضر سبب شده آن را مچاله كرده، روي آن بنويسند و سبب استهلاك زود هنگام آن شدند.
وي اضافه كرد: معتقدم بايد 3 صفر را از جلوي اسكناسها بردارند و البته يك راه حل تدريجي هم وجود دارد.

*طرح دوم براي حذف صفرهاي پول ملي

بدين ترتيب كه سه صفر ديگر ابتدا به شكل كوچكتر و كمرنگ‌تر در اسكناسها چاپ شود و پس از گذشت يكي دو سال آن صفرها محو شود. در اين صورت آمادگي رواني لازم براي يك مرحله انتقالي به وجود مي‌آورند.
مصباحي گفت: اين بحث در مجمع عمومي بانك مركزي با حضور رئيس جمهوري مطرح شد و من اين پيشنهاد را مطرح كردم.
وي اضافه كرد: ايشان از اين مسئله استقبال كردند و تصميم‌گيري در اين باره را به سطوح تخصصي موكول كردند.
مصباحي گفت: رئيس جمهوري بر 2 نكته تاكيد كردند و خواستار اقدام در خصوص آن شدند: نخست اينكه اصلاح پولي و كاهش صفر‌ها مورد بررسي قرار گيرد. ديگر اينكه آثار تورمي چك پولها بررسي شود.
وي گفت: اگر اين دو مقوله بررسي شود اثر مثبتي خواهد داشت.
خبرنگار فارس پرسيد: آيا بانك مركزي اين بررسيها را انجام مي‌دهد؟
وي پاسخ داد: علي القاعده بايد اينگونه باشد. چون از نتايج آن جلسه بود

امروز:همه روزه ميليون‌ها ساعت وقت مردم در بانكها صرف دريافت پول مي‌شود. عابر بانك‌ها قدرت پرداخت مبالغ بالا را ندارند زيرا سيستم مكانيكي اين دستگاه‌ها نمي‌تواند هربار بيش از تعداد محدودي برگ اسكناس را تحويل دهد. اگر در يك روز تعطيل گرفتار اورژانس بيمارستان‌ها شويد و بخواهيد بيماري را بستري نمائيد پول نقد مطالبه مي‌نمايند. در چنين وضعي كه بانك تعطيل است و عابربانك‌ها در پرداخت محدوديت دارند مي‌توانيد تصور كنيد كه چه دغدغه و فشاري بر نزديكان بيمار تحميل مي‌شود. به اين مجموعه مشكلات، بايد هزينه بسيار بالاي ساليانه چاپ اسكناس را اضافه نمود. طبق اطلاعات موجود كشور ما يكي از پر هزينه‌‌ترين كشورها از نظر استهلاك اسكناس است. براي حل مشكلاتي كه فوقا به آن اشاره شد (و شايد به منظور مهار تورم) ماه گذشته پيشنهاد حذف سه صفر از پول ملي به آقاي رئيس جمهور داده شد و ايشان نيز دستور بررسي آن را صادر نمودند. در اين مقاله ابتدا موضوع حذف سه صفر از پول ملي را مورد بررسي قرار مي‌دهيم و سپس نشر اسكناس درشت را بعنوان راه حل منطقي‌تر پيشنهاد مي‌كنيم:
الف- آيا حذف سه صفر از پول ملي موجب مهار تورم مي‌شود.
براي پاسخگويي به اين سؤال بايد عوامل افزايش تورم را ابتدا دسته‌بندي كنيم، سپس ببينيم آيا با حذف سه صفر از پول ملي اين عوامل مهار مي‌شود. رشد نقدينگي، سرعت گردش پول، بي‌ثباتي سياسي و كاهش توليد مهمترين عوامل شكل‌گيري تورم مي‌باشند. بايد اذعان نمود كه حذف سه صفر از پول ملي هيچگونه تغييري در عوامل فوق بوجود نمي‌آورد. به عنوان مثال وقتي سه صفر از نقدينگي حذف مي‌شود، حجم نقدينگي، از 140 هزار ميليارد تومان به 140 ميليارد تومان تقليل مي‌يابد اما در مقابل قيمت كليه كالاها و خدمات نيز به همين نسبت كاهش مي‌يابد، بدون آنكه در مقدار كالا و خدمات تغييري حاصل شود. در يك مثال ساده مي‌توان گفت كارمندي كه اكنون 800 هزار تومان درآمد دارد و 400 هزار تومان اجاره و 100 هزار تومان هزينه تحصيل مي‌دهد در سيستم جديد حقوقش 800 تومان، اجاره‌اش 400 تومان و هزينه تحصيلي فرزندش 100 تومان مي‌شود. بنابراين هيچ اتفاق جديدي در زندگي او نمي‌افتد. در سطح كلان و ملي نيز قضيه به همين قرار است. ممكن است تجربه تركيه ما را به اشتباه بيندازد. همزماني كاهش نرخ تورم و حذف سه صفر از پول تركيه بدين معنا نيست كه اصلاح پول ملي موجب كاهش تورم شده است. بلكه در تركيه ابتدا با اتخاذ سياست‌هاي پولي و مالي از سال 2002 تا 2005 نرخ تورم يك رقمي گرديد و پس از كنترل تورم از ژانويه 2005 شش صفر از پول ملي حذف گرديدواصلاحاتي در پول ملي بعمل آمد.
ب- مشكلاتي كه حذف سه صفر از پول ملي بوجود مي‌آورد.
اولين مشكل هزينه سنگين است كه اين پروژه به دنبال دارد. تغيير سيستم پولي ملي و نشر اسكناس‌ها و مسكوكات جديد ميلياردها ريال هزينه را بر سيستم‌مالي كشور تحميل خواهد كرد و دستگاههاي دولتي و بانكي را تا مدتي طولاني در گيرد جايگزيني پول جديد با پول قديم خواهد كرد.
دومين مشكل، قطع رابطه ساختاري مردم با هزينه‌هاي گذشته خود است. هم اكنون با وجود اينكه حدود پنج سال از جايگزيني سيستم يورويي در اسپانيا مي‌گذرد اما هنوز بسياري از مردم مجبور هستند براي تطابق هزينه‌هاي گذشته به حال رابطه پزوتا و يورو را در ذهن خود بازتعريف نمايند.
سومين موضوع، نامشخص بودن تكليف كالاهايي است كه هم اكنون زير 1000 ريال قيمت دارند.به احتمال زياد قيمت كليه اين كالاها به حداقل پول جديد (يك ريال) كه معادل 1000 ريال فعلي است نقل مكان خواهد كرد و اين امر موجب افزايش تورم و فشار بيشتر بر اقشار كم‌درآمد جامعه خواهد گرديد.
ج- امتيازات حذف سه صفر
نمي‌توان از نظر دور داشت كه حذف سه صفر موجب به روز شدن مفاهيم نوشتاري پول و مفاهيم واقعي در جامعه مي‌شود. امروز ديگر «ريال» كه زماني معادل مقدار مشخص طلا تعريف شده‌بود كاملاً جايگاه خود را چه از نظر تئوري و چه از نظر عملي از دست داده است. اگرچه روي برخي از كالاها قيمت را به ريال مي‌نويسند ولي شما نمي‌توانيد در هيچ خريد و فروشي كلمه ريال به كار ببريد. در كشور ايتاليا، قبل از اينكه سيستم يورو حاكم شود، براي حل اين مشكل، سه صفر آخر را با رنگي متمايز و اندازه‌اي كوچكتر چاپ مي‌كردند تا براي مردم محاسبه ساده‌تر شود.
د- مزاياي چاپ اسكناس درشت
چاپ اسكناس درشت موجب مي‌شود كه اولاً هزينه استهلاك اسكناس به‌شدت كاهش يابد. در نظر بگيريد كه براي حمل يكصدهزارتومان يك برگ اسكناس صد هزارتوماني داشته باشيد. در مقايسه با اينكه صد عدد هزارتوماني يا دويست عدد پانصد توماني و يا هزار عدد صدتوماني، با خود حمل نمائيد طبيعي است كه چه از نظر استهلاك و هزينه چاپ اسكناس و چه از نظر سهولت حمل ، تفاوت فاحشي بين روش‌هاي فوق وجود دارد.
دومين امتياز، بالارفتن قدرت مانور عابربانك‌هاست. به اين ترتيب كه شرايط مكانيكي اين دستگاه‌ها قدرت پرداخت مبالغ بالا را پيدا مي‌كند، مزيد بر اينكه موجب خلوت شدن بانكها مي‌شود در عين حال مشكل مردم را درايام تعطيل برطرف مي‌نمايد.

ه- آيا انتشار اسكناس درشت تورم زاست؟
هيچ دليل علمي بر اينكه اسكناس درشت تورم زا باشد و يا اينكه موجب كاهش ارزش پول ملي شود وجود ندارد. زيرا اين اقدام نه موجب افزايش نقدينگي مي‌شود و نه موجب افزايش سرعت گردش پول. حتي برعكس، از نظر رواني مردم براي خرج كردن پول درشت تمايل كمتري از خود نشان مي‌دهند. بهترين دليل در اين زمينه تجربه چاپ اسكناس هزارتوماني در سال 1350 است. شاخص تورم در سال 1350 نشان مي‌دهد كه پس از چاپ اسكناس 1000 توماني در سال 1350 افزايشي در شاخص تورم بوجود نيامد. در حاليكه در سالهاي 52 و 53 اقتصاد كشور به دليل رشد نقدينگي ناشي از خرج كردن دلارهاي نفتي دچار رشد تورم شد.
در سال 1350 حجم نقدينگي كشور 3/296 ميليارد ريال بود كه از اين مقدار 5/49 ميليارد ريال اسكناس و مسكوك و 8/246 ميليارد ريال سپرده. امروز اقتصاد كشوربا نقدينگي عظيم 140 هزار ميليارد توماني مواجه است. در سال 1350 متوسط حقوق معلم در كشور ما حدود هزار تومان بود و يك معلم مي توانست حقوق يك ماه خود را به صورت يگ برگ اسكناس هزار توماني در يافت كند. اگر بخواهيم بر مبناي مقايسه حجم نقدينگي ومتوسط حقوق و دستمزد آنروز و امروز درشت‌ترين اسكناس را طراحي كنيم، دست تصميم‌گيران بانك مركزي بسيار باز است

ایران

به نظر شما ایران می تواند سه صفر اخر پول خود را حذف کند؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟