(بدون عنوان)

امروز:همه روزه ميليون‌ها ساعت وقت مردم در بانكها صرف دريافت پول مي‌شود. عابر بانك‌ها قدرت پرداخت مبالغ بالا را ندارند زيرا سيستم مكانيكي اين دستگاه‌ها نمي‌تواند هربار بيش از تعداد محدودي برگ اسكناس را تحويل دهد. اگر در يك روز تعطيل گرفتار اورژانس بيمارستان‌ها شويد و بخواهيد بيماري را بستري نمائيد پول نقد مطالبه مي‌نمايند. در چنين وضعي كه بانك تعطيل است و عابربانك‌ها در پرداخت محدوديت دارند مي‌توانيد تصور كنيد كه چه دغدغه و فشاري بر نزديكان بيمار تحميل مي‌شود. به اين مجموعه مشكلات، بايد هزينه بسيار بالاي ساليانه چاپ اسكناس را اضافه نمود. طبق اطلاعات موجود كشور ما يكي از پر هزينه‌‌ترين كشورها از نظر استهلاك اسكناس است. براي حل مشكلاتي كه فوقا به آن اشاره شد (و شايد به منظور مهار تورم) ماه گذشته پيشنهاد حذف سه صفر از پول ملي به آقاي رئيس جمهور داده شد و ايشان نيز دستور بررسي آن را صادر نمودند. در اين مقاله ابتدا موضوع حذف سه صفر از پول ملي را مورد بررسي قرار مي‌دهيم و سپس نشر اسكناس درشت را بعنوان راه حل منطقي‌تر پيشنهاد مي‌كنيم:
الف- آيا حذف سه صفر از پول ملي موجب مهار تورم مي‌شود.
براي پاسخگويي به اين سؤال بايد عوامل افزايش تورم را ابتدا دسته‌بندي كنيم، سپس ببينيم آيا با حذف سه صفر از پول ملي اين عوامل مهار مي‌شود. رشد نقدينگي، سرعت گردش پول، بي‌ثباتي سياسي و كاهش توليد مهمترين عوامل شكل‌گيري تورم مي‌باشند. بايد اذعان نمود كه حذف سه صفر از پول ملي هيچگونه تغييري در عوامل فوق بوجود نمي‌آورد. به عنوان مثال وقتي سه صفر از نقدينگي حذف مي‌شود، حجم نقدينگي، از 140 هزار ميليارد تومان به 140 ميليارد تومان تقليل مي‌يابد اما در مقابل قيمت كليه كالاها و خدمات نيز به همين نسبت كاهش مي‌يابد، بدون آنكه در مقدار كالا و خدمات تغييري حاصل شود. در يك مثال ساده مي‌توان گفت كارمندي كه اكنون 800 هزار تومان درآمد دارد و 400 هزار تومان اجاره و 100 هزار تومان هزينه تحصيل مي‌دهد در سيستم جديد حقوقش 800 تومان، اجاره‌اش 400 تومان و هزينه تحصيلي فرزندش 100 تومان مي‌شود. بنابراين هيچ اتفاق جديدي در زندگي او نمي‌افتد. در سطح كلان و ملي نيز قضيه به همين قرار است. ممكن است تجربه تركيه ما را به اشتباه بيندازد. همزماني كاهش نرخ تورم و حذف سه صفر از پول تركيه بدين معنا نيست كه اصلاح پول ملي موجب كاهش تورم شده است. بلكه در تركيه ابتدا با اتخاذ سياست‌هاي پولي و مالي از سال 2002 تا 2005 نرخ تورم يك رقمي گرديد و پس از كنترل تورم از ژانويه 2005 شش صفر از پول ملي حذف گرديدواصلاحاتي در پول ملي بعمل آمد.
ب- مشكلاتي كه حذف سه صفر از پول ملي بوجود مي‌آورد.
اولين مشكل هزينه سنگين است كه اين پروژه به دنبال دارد. تغيير سيستم پولي ملي و نشر اسكناس‌ها و مسكوكات جديد ميلياردها ريال هزينه را بر سيستم‌مالي كشور تحميل خواهد كرد و دستگاههاي دولتي و بانكي را تا مدتي طولاني در گيرد جايگزيني پول جديد با پول قديم خواهد كرد.
دومين مشكل، قطع رابطه ساختاري مردم با هزينه‌هاي گذشته خود است. هم اكنون با وجود اينكه حدود پنج سال از جايگزيني سيستم يورويي در اسپانيا مي‌گذرد اما هنوز بسياري از مردم مجبور هستند براي تطابق هزينه‌هاي گذشته به حال رابطه پزوتا و يورو را در ذهن خود بازتعريف نمايند.
سومين موضوع، نامشخص بودن تكليف كالاهايي است كه هم اكنون زير 1000 ريال قيمت دارند.به احتمال زياد قيمت كليه اين كالاها به حداقل پول جديد (يك ريال) كه معادل 1000 ريال فعلي است نقل مكان خواهد كرد و اين امر موجب افزايش تورم و فشار بيشتر بر اقشار كم‌درآمد جامعه خواهد گرديد.
ج- امتيازات حذف سه صفر
نمي‌توان از نظر دور داشت كه حذف سه صفر موجب به روز شدن مفاهيم نوشتاري پول و مفاهيم واقعي در جامعه مي‌شود. امروز ديگر «ريال» كه زماني معادل مقدار مشخص طلا تعريف شده‌بود كاملاً جايگاه خود را چه از نظر تئوري و چه از نظر عملي از دست داده است. اگرچه روي برخي از كالاها قيمت را به ريال مي‌نويسند ولي شما نمي‌توانيد در هيچ خريد و فروشي كلمه ريال به كار ببريد. در كشور ايتاليا، قبل از اينكه سيستم يورو حاكم شود، براي حل اين مشكل، سه صفر آخر را با رنگي متمايز و اندازه‌اي كوچكتر چاپ مي‌كردند تا براي مردم محاسبه ساده‌تر شود.
د- مزاياي چاپ اسكناس درشت
چاپ اسكناس درشت موجب مي‌شود كه اولاً هزينه استهلاك اسكناس به‌شدت كاهش يابد. در نظر بگيريد كه براي حمل يكصدهزارتومان يك برگ اسكناس صد هزارتوماني داشته باشيد. در مقايسه با اينكه صد عدد هزارتوماني يا دويست عدد پانصد توماني و يا هزار عدد صدتوماني، با خود حمل نمائيد طبيعي است كه چه از نظر استهلاك و هزينه چاپ اسكناس و چه از نظر سهولت حمل ، تفاوت فاحشي بين روش‌هاي فوق وجود دارد.
دومين امتياز، بالارفتن قدرت مانور عابربانك‌هاست. به اين ترتيب كه شرايط مكانيكي اين دستگاه‌ها قدرت پرداخت مبالغ بالا را پيدا مي‌كند، مزيد بر اينكه موجب خلوت شدن بانكها مي‌شود در عين حال مشكل مردم را درايام تعطيل برطرف مي‌نمايد.

ه- آيا انتشار اسكناس درشت تورم زاست؟
هيچ دليل علمي بر اينكه اسكناس درشت تورم زا باشد و يا اينكه موجب كاهش ارزش پول ملي شود وجود ندارد. زيرا اين اقدام نه موجب افزايش نقدينگي مي‌شود و نه موجب افزايش سرعت گردش پول. حتي برعكس، از نظر رواني مردم براي خرج كردن پول درشت تمايل كمتري از خود نشان مي‌دهند. بهترين دليل در اين زمينه تجربه چاپ اسكناس هزارتوماني در سال 1350 است. شاخص تورم در سال 1350 نشان مي‌دهد كه پس از چاپ اسكناس 1000 توماني در سال 1350 افزايشي در شاخص تورم بوجود نيامد. در حاليكه در سالهاي 52 و 53 اقتصاد كشور به دليل رشد نقدينگي ناشي از خرج كردن دلارهاي نفتي دچار رشد تورم شد.
در سال 1350 حجم نقدينگي كشور 3/296 ميليارد ريال بود كه از اين مقدار 5/49 ميليارد ريال اسكناس و مسكوك و 8/246 ميليارد ريال سپرده. امروز اقتصاد كشوربا نقدينگي عظيم 140 هزار ميليارد توماني مواجه است. در سال 1350 متوسط حقوق معلم در كشور ما حدود هزار تومان بود و يك معلم مي توانست حقوق يك ماه خود را به صورت يگ برگ اسكناس هزار توماني در يافت كند. اگر بخواهيم بر مبناي مقايسه حجم نقدينگي ومتوسط حقوق و دستمزد آنروز و امروز درشت‌ترين اسكناس را طراحي كنيم، دست تصميم‌گيران بانك مركزي بسيار باز است